ଦୀପର ଆଲୋକ କେବଳ ଘରକୁ ନୁହେଁ, ମାନବିକତାର ଆଲୋକ ମଣିଷର ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ।
ଦୀପାବଳି ଆସିଲେ ଘର ଅଗଣାରେ ଦୀପ ଜଳେ, ରଙ୍ଗବେରଙ୍ଗ ଆଲୋକରେ ଘରଦ୍ୱାର ଝଲସିଉଠେ ଏବଂ ଚାରିଆଡ଼େ ଆନନ୍ଦର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଆଲୋକର ଏହି ପର୍ବ କେବଳ ଘରକୁ ଆଲୋକିତ କରିବାର ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ। ଏହା ଆମ ଅନ୍ତରକୁ ଆଲୋକିତ କରିବା ସହ ମନ ଭିତରେ ଥିବା ଅଜ୍ଞାନ, ଅହଂକାର, ଈର୍ଷା ଓ ଘୃଣାର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିବାର ମହାନ ବାର୍ତ୍ତା ଦିଏ। ଏକ ଦୀପ ନିଜେ ଜଳି ଅନ୍ୟକୁ ଆଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରିବାର ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ, ତାହା ହିଁ ଦୀପାବଳିର ପ୍ରକୃତ ଆତ୍ମା।
ଏକ ଛୋଟ ଦୀପର ଆଲୋକ ହୁଏତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଆଲୋକିତ କରିପାରିବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଚାରିପାଖର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିବାରେ ତାହାର ଅବଦାନ ଅନସ୍ୱୀକାର୍ଯ୍ୟ। ଠିକ୍ ସେହିପରି, ଜଣେ ମଣିଷର ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏତ ସମଗ୍ର ସମାଜକୁ ଏକାଥରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଜୀବନରେ ଆଶାର ନୂଆ କିରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ଗୋଟିଏ ସହାନୁଭୂତିପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା, ସାହାଯ୍ୟର ହାତ, ସଚ୍ଚୋଟ ପ୍ରୟାସ କିମ୍ବା ନିରାଶ ମଣିଷଟିଏକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ସାମାନ୍ୟ ପ୍ରେରଣା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିପାରେ।
ଦୀପାବଳି ହେଉଛି ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ଅଜ୍ଞାନକୁ, ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ଅସତ୍ୟକୁ ଏବଂ ଧର୍ମର ପଥରେ ଅଧର୍ମକୁ ପରାସ୍ତ କରିବାର ପ୍ରତୀକ। ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଜୀବନ ଆମକୁ ସତ୍ୟ, ତ୍ୟାଗ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟନିଷ୍ଠାର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ଠିଆ ହେବା ସହ ବିବେକପୂର୍ଣ୍ଣ କର୍ମର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଏ। ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଆରାଧନା ଆମକୁ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ସଚ୍ଚୋଟତା, ପରିଶ୍ରମ ଓ ସତ୍କର୍ମର ମୂଲ୍ୟ ମନେ ପକାଇଦିଏ। ଏହି ଆଦର୍ଶଗୁଡ଼ିକୁ କେବଳ ପୂଜାପାଠ ଓ ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନରଖି ନିଜ ଜୀବନରେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିବା ହିଁ ଦୀପାବଳିର ପ୍ରକୃତ ସାର୍ଥକତା।
କିନ୍ତୁ ଆମେ ନିଜକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ—ଆମେ କେବଳ ଦୀପ ଜଳାଇ ଆଲୋକର ପର୍ବ ପାଳନ କରୁଛୁ, ନା ନିଜ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛୁ? ଆମ ଘର ଆଲୋକରେ ଝଲସୁଥିବା ବେଳେ ଯଦି ମନରେ ଈର୍ଷା, ଅସହିଷ୍ଣୁତା ଓ ଘୃଣାର ଅନ୍ଧକାର ରହିଥାଏ, ତେବେ ଏହି ଆଲୋକର ପ୍ରକୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କେତେଦୂର ସାର୍ଥକ ହେଉଛି? ଅନ୍ୟର ଦୁଃଖକୁ ଅଣଦେଖା କରି, ଅସହାୟ ମଣିଷଟିଏ ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନହୀନ ରହି କେବଳ ବାହ୍ୟ ଆଡ଼ମ୍ବରରେ ଆମେ କ’ଣ ଦୀପାବଳିର ପ୍ରକୃତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରିବା?
ଦୀପାବଳିର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କେବଳ ଦୀପ ଜଳାଇବାରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜେ ଆଲୋକ ହୋଇ ଅନ୍ୟର ଜୀବନକୁ ଆଲୋକିତ କରିବାରେ ରହିଛି। ଯେଉଁଠି ନିରାଶା ଅଛି, ସେଠାରେ ଆଶା ଜାଗ୍ରତ କରିବା; ଯେଉଁଠି ଅଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନ ବାଣ୍ଟିବା; ଯେଉଁଠି ଘୃଣା ଅଛି, ସେଠାରେ ପ୍ରେମର ବାର୍ତ୍ତା ଦେବା; ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟାୟ ଅଛି, ସେଠାରେ ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ସାହସର ସହ ସ୍ୱର ଉଠାଇବା—ଏସବୁ ହେଉଛି ଦୀପାବଳିର ଜୀବନ୍ତ ରୂପ।
ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ ଗଢ଼ନ୍ତି, ଜଣେ ଅଭିଭାବକ ଯେତେବେଳେ ସନ୍ତାନକୁ ସତ୍ୟ ଓ ନୈତିକତାର ପଥ ଦେଖାନ୍ତି, ଜଣେ ଡାକ୍ତର ଯେତେବେଳେ ନିଷ୍ଠାର ସହ ରୋଗୀଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି ଏବଂ ଜଣେ ସମାଜସେବୀ ଯେତେବେଳେ ଅସହାୟଙ୍କ ପାଖରେ ଠିଆ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଲୋକ ବିତରଣ କରୁଥାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଦିନର ଉତ୍ସବରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ଏହା ମାନବିକତାର ନିରନ୍ତର ସାଧନା, ଯାହା ସମାଜକୁ ସୁନ୍ଦର ଓ ସମୃଦ୍ଧ କରେ।
ଦୀପର ତ୍ୟାଗ ଆମକୁ ଆଉ ଏକ ଗଭୀର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ। ଅନ୍ୟକୁ ଆଲୋକ ଦେବାର ଅର୍ଥ ନିଜକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବା ନୁହେଁ; ବରଂ ନିଜର ଜ୍ଞାନ, ଦକ୍ଷତା, ସମୟ ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟର ସଦୁପଯୋଗ କରିବା। ଜଣେ ମଣିଷ ନିଜେ ଉନ୍ନତ ହେବା ସହିତ ଅନ୍ୟକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଲେ, ନିଜ ସଫଳତା ସହ ଅନ୍ୟର ସଫଳତାରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଆଲୋକ ଅଧିକ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଉଠେ।
ଆଜିର ସମାଜରେ ଏପରି ଆଲୋକର ଅଧିକ ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ଭୌତିକ ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ୁଛି, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଆମ ଜୀବନକୁ ସହଜ କରୁଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଉନ୍ନତି ସହିତ ମାନବିକତା, ସହାନୁଭୂତି ଓ ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଆମ ପାଖରେ ଥିବା ମଣିଷଟିର ଦୁଃଖ ବୁଝିବା, ଅନ୍ୟର ମତକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା, ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିବା ଓ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ସଚ୍ଚୋଟତାର ସହ ପାଳନ କରିବା—ଏହି ଛୋଟ ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ଏକ ଉତ୍ତମ ସମାଜର ମୂଳଦୁଆ ଗଢ଼େ।
ଆମେ ପ୍ରାୟତଃ ଜୀବନରେ ବଡ଼ ହେବା, ସଫଳ ହେବା ଓ ସମାଜରେ ପରିଚୟ ଅର୍ଜନ କରିବାର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ ମହାନତା କେବଳ ଆମେ କେତେ ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠିଲୁ, ସେଥିରେ ନୁହେଁ; ଆମ ଯୋଗୁଁ ଆଉ କେତେ ଜଣ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିଲେ, ସେଥିରେ ରହିଛି। ଆମ ଜ୍ଞାନ ଯଦି ଅନ୍ୟର ଅଜ୍ଞାନ ଦୂର କରିପାରେ, ଆମ ସଫଳତା ଯଦି ଅନ୍ୟକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇପାରେ ଏବଂ ଆମର ଉପସ୍ଥିତି ଯଦି ଅନ୍ୟର ଜୀବନରେ ଆଶା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ, ତେବେ ଆମ ଜୀବନ ସାର୍ଥକ ହୋଇପାରିବ।
ଏହି ଦୀପାବଳିରେ ଆମେ ନିଜକୁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା—ଆମ ଯୋଗୁଁ ଆଉ କାହାର ଜୀବନରେ ଟିକିଏ ଆଲୋକ ଆସିପାରିବ କି? ଯଦି ଆମେ ଜଣେ ନିରାଶ ମଣିଷକୁ ଆଶା ଦେଇପାରିବା, ଜଣେ ଅସହାୟଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିପାରିବା, ଜଣେ ଶିଶୁକୁ ଶିକ୍ଷାର ସୁଯୋଗ ଦେଇପାରିବା କିମ୍ବା କାହାର ଦୁଃଖକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହ ଶୁଣିପାରିବା, ତେବେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ଆମ ଦୀପାବଳିକୁ ଅଧିକ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବ।
ପ୍ରକୃତରେ, ଦୀପାବଳିରେ ଦୀପର ଆଲୋକ ଆମ ଘରକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ, ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଆମ ଜୀବନକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ ଏବଂ ମାନବିକତାର ଆଲୋକ ସମଗ୍ର ସମାଜକୁ ଆଲୋକିତ କରେ। ତେଣୁ କେବଳ ଘରେ ଦୀପ ନ ଜଳାଇ, ମନରେ ଜ୍ଞାନର ଦୀପ, ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ବିବେକର ଦୀପ ଏବଂ ସମାଜରେ ମାନବିକତାର ଦୀପ ଜଳାଇବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଘର ଆଲୋକିତ ହେବା ପେକ୍ଷା ମନ ଆଲୋକିତ ହେବା ଅଧିକ ଜରୁରୀ। କାରଣ, ଦୀପ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରେ, ଜ୍ଞାନ ଅଜ୍ଞାନ ଦୂର କରେ ଏବଂ ମାନବିକତା ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୂରତାକୁ ଦୂର କରେ। ଦୀପାବଳିରେ କେବଳ ଦୀପ ଜଳାଇବା ନୁହେଁ, ନିଜେ ଏକ ଦୀପ ହେବା—ଏପରି ଏକ ଦୀପ, ଯାହାର ଆଲୋକ ଅନ୍ୟର ଜୀବନରେ ଆଶା, ଜ୍ଞାନ, ପ୍ରେମ ଓ ମାନବିକତାର ନୂଆ ସକାଳ ଆଣିପାରିବ।